Duim, speen, tong: hoe gewoonten de kaak vormen
Een duim weegt weinig. Over jaren en uren per dag weegt hij genoeg.
Tanden bewegen onder voortdurende, lichte druk – precies dat is het principe van elke beugel. Een duim in de mond werkt volgens hetzelfde principe, alleen zonder plan.
Tot wanneer het onschadelijk is
In het melkgebit richt zuigen weinig blijvende schade aan; de veranderingen herstellen zich wanneer de gewoonte stopt. Als grens geldt het derde levensjaar. Duurt zij langer, en vooral wanneer de blijvende snijtanden doorkomen, dan ontstaat er een afwijkende tandstand die blijft.
Wat er doorgaans ontstaat
Een open beet aan de voorkant, omdat de duim de tandenrijen uit elkaar houdt. Vooruitstekende bovensnijtanden. Een smalle bovenkaak, omdat de wangen bij het zuigen van buiten drukken en de tong niet van binnen tegendruk geeft – daaruit ontstaat vaak een kruisbeet.
De tong en de neus
Twee andere gewoonten werken vergelijkbaar. Bij tongpersen legt de tong zich bij het slikken tussen de tandenrijen – zo'n duizend keer per dag. Bij voortdurende mondademhaling ligt de tong laag in plaats van tegen het gehemelte, dat daardoor smal blijft. Hier loont een bezoek aan de kno-arts: vergrote neusamandelen zijn een veelvoorkomende oorzaak.
Afleren zonder druk
Straffen en bittere middelen helpen zelden; zuigen is zelftroost, geen ongehoorzaamheid. Wat werkt: het kind erbij betrekken, de vooruitgang zichtbaar maken, zuigvrije tijden stap voor stap uitbreiden. Volstaat dat niet, dan zijn er orthodontische hulpmiddelen – bijvoorbeeld een hekje achter de bovensnijtanden dat de duim zijn houvast ontneemt.
Het belangrijkste in één oogopslag
- Tanden bewegen onder aanhoudende lichte druk. Een duim werkt volgens hetzelfde principe als een beugel – alleen zonder plan.
- Als grens geldt het derde levensjaar. Daarna, en vooral met de blijvende snijtanden, blijven de gevolgen bestaan.
- Typisch zijn een open beet, vooruitstekende bovensnijtanden en een smalle bovenkaak met kruisbeet.
- Tongpersen en voortdurende mondademhaling werken vergelijkbaar. Bij mondademhaling loont onderzoek bij de kno-arts.
Kort beantwoord
Veelgestelde vragen
Enigszins, ja. Een kaakvriendelijk gevormde fopspeen verdeelt de druk beter dan een duim, en hij is af te leren zonder het kind iets af te nemen dat altijd bij de hand is. De leeftijdsgrens geldt voor beide.
Bespreek het, straf niet. Laat de tandstand bekijken – als zich al een open beet toont, is dat een aanleiding voor een vroegbehandeling. Orthodontische hulpmiddelen kunnen het afleren ondersteunen wanneer praten niet meer volstaat.
In het melkgebit vaak wel, als de gewoonte op tijd eindigt. Zodra de blijvende snijtanden in de verkeerde stand zijn doorgebroken, blijft die bestaan.
De mond staat in rust open, het kind snurkt of slaapt onrustig, de lippen zijn droog. Blijvende mondademhaling is geen gewoonteprobleem, maar heeft meestal een oorzaak in de neus of de keel – die hoort te zijn uitgezocht voordat er orthodontisch wordt behandeld.